فیلم پرسپولیس را چند روز پیش دیدم. به نظرم خیلی عجیب آمد. البته من زیاد کاری به مسائل فنی ندارم و بیشتر به روایت فیلم ها توجه می کنم، به همین دلیل هم نویسنده فیلمنامه را مهمتر از کارگردان آن می دانم. مرجان ساتراپی، نویسنده، کارگردان دوم و هژمونی حاکم بر فیلم پرسپولیس است. در ابتدا فکر می کردم عنوان فیلم پرسپولیس یک عنوان طعنه آمیز است؛ مثل همه کسانی که امروزه برای لاف روشن فکری زدن، به همه گذشته خود پشت می کنند و هزاران سال میراث کهن را به سخره می گیرند. اما از همان اوایل فیلم متوجه مضمون میهن پرستانه فیلم شدم و فیلم را با دقت بیشتری دنبال کردم. مرجان ساتراپی از یک خانواده اصیل و از اعقاب قاجار است که کودکی او در یکی از سریع ترین دوره های مدرنیزاسیون ایران شکل گرفته است. تک فرزند بودن او، خانواده اشرافی اش، دوستان خانوادگی که بیشتر آنها به دلایلی مثل داشتن مشغله

روشنفکری هنوز ازدواج نکرده اند، و خیلی عوامل دیگر باعث می شود که او همیشه در کانون توجه باشد. رویکرد نوستالژیک مرجان ساتراپی به این دوره که دیگر هرگز تکرار نخواهد شد، محرک اصلی ساخت این فیلم است و مرجان ساتراپی در این فیلم- و حتی برای بقیه عمرش- به این نگرش وفادار مانده و خواهد ماند. پدر و مادر مرجان چندان اهل انقلاب و دردسر نیستند و بیشترین کاری که برای آزادی و برابری می کنند، به پارتی رفتن، مشروب درست کردن، و - در بهترین حالت- کمک به نزدیکانی است که دچار مشکل سیاسی شده اند. مرجان پس از مدتی با انوش آشنا می شود، یکی از بازماندگان فرقه دموکرات که از آنها هیچ خوشم نمی آید ولی با این حال شخصیت انوش و امثال او را ستایش می کنم و برای آنها احترام قائل هستم چرا که اینها جزو آخرین مردان واقعی هستند که امروزه با وجود جوانان نازک نارنجی و ابرو برداشته، کمتر از آنها می بینیم. شخصیت مردانه انوش بدجوری مرجان را می گیرد و انوش به الگوی مردانگی برای مرجان تبدیل می شود، اما افسوس که مسیر زندگی مرجان در جهتی نیست که بار دیگر با چنین مردانی روبرو شود.

در حوادث سال های اولیه انقلاب پدر مرجان در یک اقدام قابل تقدیر کشورش را ترک نمی کند، اما مادر مرجان در یک اشتباه فاحش، دخترش را به تنهایی به بلژیک می فرستد. او با این کار نشان می دهد که چندان اهل اندیشیدن نیست و این را می توان از عدم شناخت او از دوستی که مرجان را بدو سپرده هم دید. دوست او در همان روزهای اول به بهانه کوچک بودن آپارتمانش مرجان را به یک مرکز عمومی می فرستد. سیر حوادث مرجان را به فضای خاصی می راند. این بخش از زندگی مرجان برای من خیلی جالب بود و همین بخش هم مرا وادار به نوشتن این نقد کرده است. رویدادهای پیش بینی نشده ممکن است که خیلی ها را بیچاره کند اما در مورد مرجان اتفاق ها باعث این سرنوشت نشدند بلکه این وضعیت از همان ابتدا قابل پیش بینی بود. همانطور که گفتم مرجان یک نارسیسیست است و محرک او برای ساختن این فیلم هم همان دوره است. اسطوره های او هم همگی در دوره بچگی او شکل گرفته اند: مارکس، ایران، خدا، فرقه دموکرات آذربایجان، رضا شاه، قاجار، شورش و . . . هیچ جفتی از این اسطوره ها را نمی توان زیر یک لحاف خواباند.

اجازه دهید لحظاتی از حال و هوای فیلم فاصله بگیریم و در یک پرانتز، با مرجان ساتراپی نوعی بیشتر آشنا شویم. با این افراد به طور کامل آشنا هستم. انگار مرجان ساتراپی همین الان روبروی من نشسته. همه چیز را برای خودشان می خواهند و جالب اینکه، این کار را هم اخلاقی می دانند، و جالب تر اینکه، از نظر من چندان هم مقصر نیستند، چرا که به آنها اینطور القا شده است که همه باید در خدمت آنها باشند. اگر از اینکه گفتم امثال مرجان ساتراپی را خیلی خوب می شناسم خنده تان گرفت، پس این را هم داشته باشید که مرجان ساتراپی هم امثال مرا خیلی خوب می شناسد.

این افراد همیشه در خانواده مورد توجه هستند و به همین دلیل دانشی که در آنها شکل می گیرد، این امر را تبدیل به یک حقیقت می کند. به همین دلیل هم هست که ساتراپی همه سختی ها را به گردن دیگران می اندازد و خود را مبرا می کند. چنین افرادی انتظار دارند هر چه را که می خواهند به دست آورند و دیگران برای آنها چیزی جز ابزار ارضاء نیستند. دخترانی که با این وضعیت تربیت می شوند بیشتر از نسخه های پسرانه آنها در خطر هستند. من مردان زیادی را دیده ام که این دختران را به راحتی به دام می اندازند. آنها می گویند  «فقط کافی است آنها را تحویل نگیری و آنها به خاطر تصاحب تو خود را به آب و آتش می زنند. همه تلاش خود را برای شکست دادن تو می کنند اما نهایتاً خود را گرفتار می یابند». به همین دلیل است که این آدم ها از عاشق شدن می ترسند و به آسانی تن به ازدواج نمی دهند چرا که نمی خواهند راه انتخاب های بیشتر را بر خود ببندند و به همین دلیل هم به درون جماعت هایی رانده می شوند که در میان آنها یک زن و یا مرد واقعی هم نمی شود پیدا کرد.

با این جماعت ها هم به خوبی آشنا هستم. در مهمانی ها سیگار می کشند و توی صورت هم فوت می کنند، از دموکراسی، ویتگنشتاین، فوکو و بارت می گویند و به قول معروف «هدایت می خوانند و کافکا بالا می آورند». در خفا هم دختر ها را تور می کنند و به دنبال زن هم هستند. ندرتاً کار می کنند و اکثراً مفت­خور هستند. به احمدی نژاد فحش می دهند و ماهواره نگاه می کنند. مادر خودشان را مسخره می کنند اما هر روز از دستپخت خوشمزه او می خورند. به آزادی زن اعتقاد دارند و به همین دلیل زنشان را با مواد مخدر آشنا می کنند. از تحمل سختی گریزانند و به نظام سرباز گیری بد و بیراه می گویند. دنبال قدرت، بهتر بودن، در مرکز بودن، نان مفت و نشئه تریاکند. نسخه زنانه آنها هم مدعی روابط آزاد جنسی و در آستانه گرفتن گرین کارت هستند. آنها سیگار می کشند و از شوهر رویایی، وفادار، جنتلمن، تحصیل کرده، ثروتمند و اصیل خود می گویند که البته رویاهای نیمه شب آنهاست و از سرنوشت مصیبت بار این دختران اگر شب و روز گریه کنم باز هم کم است. این افراد در سراسر دنیا تقریباً یکجورند و تفاوت کمی با هم دارند. مرجان نوجوان بد جوری در این وسط گیر می افتد اما خواب جوانی چشمان او را می بندد و راه نجات را بر او سد می کند. او همینطور راه انحطاط را می پیماید و تا آخر خط می رود. در نهایت افسرده و درمانده به سرزمینی باز می گردد که چیزی را در آن گم کرده است، هر چند بعداً به غلط بودن تحلیل خود پی می برد و برای همیشه از ایران می رود.