علي ربيعي/احسان شاقاسمی
1-مقدمه
ارتباطات دقيق و ارائه اطلاعات درست درمورد خطرات احتمالي میتواند نقش مهمي در پيشگيري از بحرانها، كاهش عوارض ناشي از بحرانها و اتخاذ تصميم مناسب در اين مواقع داشته باشد. وجود نظامهاي ارتباطات بحران باعث شد تا بحران 11 سپتامبر در آمريكا به خوبي مديريت شود (فال 2004). پال شريواستاوا (1987) هم معتقد است در ميان مسائلي كه در حين يك بحران بايد به آنها توجه كرد، ارتباطات بيش از همه مهم است و با اين وجود كمتر از همه به آن توجه میشود؛ بنابراين در كشوري مثل ايران كه به لحاظ طبيعي، انساني، ژئوپولیتیک سیاسی و عوامل داخلی با بحرانهاي زيادي مواجه است، ايجاد يك راهبرد ارتباطي براي مواقع بحران ضروري به نظر میرسد.
به نظر میرسد نه تنها نظامهای سیاسی، بلکه همه سازمانها نيازمند يك تيم آموزش ديده براي آمادگي مقابله با بحرانهاي بالقوه هستند. اين تيمها بايد با رسانهها آشنا بوده و به اهميت زمان در ارتباطات واقف باشند. واكنش نامناسب ارتباطي، شتابزدگي و بي برنامگي باعث تشديد بحران خواهد شد و به شايعه، كه شايد مهمترين كژكاركرد ارتباطاتي بحران باشد، دامن خواهد زد. گذشته از اين، چنانكه گفته شد، خود ارتباطات آنچنان اهميت پيدا كرده كه چه بسا بتوان با روشهاي نرم افزاري ارتباطي، بحران را پيش از شروع متوقف كرد.
1-1بحران
مفهوم بحران(crisis) از حيث درك، شناخت و حل آن بحثي بسيار حياتي و حساس براي دولتها- به خصوص براي كشورهايي كه درحال سپري كردن دوران گذار هستند- به شمار میرود. جهان در آستانه هزاره سوم، به دليل سرعت بالاي تحولات ناشي از انقلاب ارتباطات و همچنين صورتبنديهاي جديد از نظم جهاني و تأثيرات آن بر حوزههاي فروملي، با پيدايي آشوبها و بحرانهاي نوين در سطوح ملي مواجه شده است و این شرایط، فرآيندي از بحرانهاي اجتنابناپذير را پيش روي جوامعي مانند ايران قرار داده است. بحرانزا بودن وضعیت حال حاضر ایران باعث میشود که گاهی خود بحران به علت بحران تعبیر شود حال آنکه باید دانست که بحرانها- مخصوصاً انواع اجتماعی آن- مرحله نهایی یک فرآیند پیچیده ترهستند. مرحله اول در کار علمی با بحران ها، شناخت خود بحران است.
